Stop dyskryminacji polskich rodzin transgranicznych

Najważniejszy rezultat późniejszych decyzji

To nie była sprawa o brak prawa dzieci do świadczeń

Spór wymagał ustalenia, które państwo było właściwe w pierwszej kolejności, za jaki okres i w jakiej wysokości Polska oraz Niemcy miały wypłacić należne świadczenia. Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego nie odbiera dzieciom prawa do świadczeń. Określa pierwszeństwo państw, kwoty należne w każdym z nich oraz ewentualny dodatek dyferencyjny.

Faktem jest, że przez lata — mimo wielokrotnych wniosków, dowodów, skarg i interwencji rodziny — Familienkasse Sachsen oraz Wydział Koordynacji Świadczeń w Gdańsku konsekwentnie nie przedstawiały jednego prawidłowego, kompletnego i wspólnie uzgodnionego rozliczenia ani poprawnego ustalenia państwa pierwszeństwa dla całego okresu spornego. Obowiązki instytucji przerzucono w praktyce na rodzica, który nie miał ani kompetencji, ani dostępu do danych niezbędnych do samodzielnego rozliczenia świadczeń dwóch państw.

Udokumentowanym skutkiem tego wieloletniego zaniechania było utrzymywanie żądania zwrotu 11 472 euro oraz wygenerowanie i egzekwowanie w Polsce kolejnych kwot, aż do 82 751,82 zł. Dopiero późniejsze decyzje wykazały, że dzieci zachowywały prawo do świadczeń, Polska miała obowiązek wypłaty za ustalone okresy, a wcześniejsze żądania nie odpowiadały prawidłowemu rozliczeniu. To, czy brak obliczeń i przewlekłość służyły świadomemu podtrzymywaniu błędnych żądań, powinno zostać niezależnie zbadane na podstawie pełnych akt, korespondencji między instytucjami i odpowiedzialności konkretnych osób.

To nie były ustalone długi rodziny, lecz kwestionowane żądania zwrotu należnych świadczeń wychowawczych i rodzinnych, podtrzymywane mimo braku jednego prawidłowego i sprawdzalnego rozliczenia. Skutki działań i zaniechań konkretnych urzędników ponosiła rodzina, chociaż to instytucje miały obowiązek współpracować, ustalić państwo pierwszeństwa i prawidłowo obliczyć świadczenia. Koordynacja między państwami nie może prowadzić do pozbawienia rodziny świadczeń, które zgodnie z prawem jej się należą.

Z dokumentacji rodziny wynika, że Familienkasse przedstawiała różne warianty rozliczenia za okres 01.11.2015–30.04.2018. W piśmie do Sächsisches Finanzgericht z 30.03.2023 r., w sprawie 3 K 1168/20 (Kg), Familienkasse sama wskazała, że na podstawie akt nie można wiarygodnie ustalić prawa do polskiego świadczenia 500+ na drugie dziecko ani tego, które państwo było zobowiązane do wypłaty w pierwszej i dalszej kolejności zgodnie z art. 68 rozporządzenia nr 883/2004. Dokument przedstawiał więc warunkowe warianty, a nie jedno końcowe i sprawdzalne rozliczenie. Rodzina przekazała go polskiej stronie, prosząc o prawidłowe ustalenie pierwszeństwa i obliczenie świadczeń. Zamiast szybkiego wyjaśnienia sprawy w polskim postępowaniu pojawiły się kolejne zmienne kwoty, dochodzące do 82 751,82 zł, bez przekazania rodzinie przejrzystego wyliczenia.

Już wewnętrzny projekt Familienkasse Direktion z września 2019 r. potwierdzał, że skarga rodziny była częściowo zasadna, a decyzja z 24.05.2018 r. o uchyleniu Kindergeld od maja 2018 r. była niezgodna z prawem. Dokument wskazywał również, że polski organ nie odpowiedział na niemieckie wystąpienie z 24.09.2018 r. oraz że do 30.06.2018 r. istniało prawo do dodatku dyferencyjnego. Dla okresu 11.2017–04.2018 proponowano ewentualny zwrot jedynie w wysokości polskich świadczeń, nie zwrot całych wypłat Kindergeld. Zalecono też przyspieszenie postępowania. Oznacza to, że już w 2019 r. znano błędy i znacznie węższy możliwy zakres rozliczenia, mimo czego później pojawiło się żądanie zwrotu całych 11 472 euro.

Oddzielny niemiecki załącznik obliczeniowy przedstawia jeszcze inną propozycję: 4 307,32 euro dodatku dyferencyjnego za okres 11.2015–04.2018. Nie było to ostateczne rozliczenie i dokument nie wskazuje 11 472 euro. Zawiera również rozbieżności: przyjmuje takie same polskie świadczenia dla obojga dzieci, chociaż pismo z 30.03.2023 r. różnicowało ich sytuację, a jedną pozycję w części dotyczącej drugiego dziecka opisano danymi pierwszego. Ani strona niemiecka, ani polska przez lata nie potrafiły i nie wykazywały rzeczywistej woli zgodnego z prawem wyjaśnienia sprawy, obliczenia świadczeń i ustalenia państwa pierwszeństwa. Nie był to brak możliwości: dopiero wieloletnie interwencje rodziny oraz interwencja Ministra doprowadziły do rozstrzygnięć Wojewody z 23 i 26.01.2026 r. Ustalono wtedy, które państwo odpowiadało za poszczególne okresy, prawidłowo obliczono świadczenia, a Polsce przypadł obowiązek wypłaty brakującej części należnych rodzinie świadczeń. Osiągnięcie tego rezultatu dopiero pod naciskiem nadzoru pokazuje wcześniejszy poważny brak kompetencji, skuteczności i woli terminowego wykonania obowiązków.

To konkretny dowód przerzucenia na rodzinę obowiązku współpracy należącego do instytucji. Po miesiącach bezczynności Wydział Koordynacji zażądał od rodziny kopii niemieckich wniosków o Kindergeld z 2003 i 2005 r., zamiast uzyskać je bezpośrednio od Familienkasse. Rodzina wystąpiła o kopie, otrzymała odmowę z 20.02.2024 r. oraz informację, że dokumenty zostaną przekazane właściwemu polskiemu organowi w ramach wymiany między instytucjami. Odpowiedź tę niezwłocznie przekazano Wydziałowi. Mimo tej wiedzy organ nie pozyskał dokumentów od Familienkasse, a następnie wydał decyzje obciążające rodzinę skutkami ich braku. Było to sprzeczne z obowiązkiem współpracy instytucji wynikającym z art. 76 rozporządzenia nr 883/2004 oraz procedurą przekazywania wniosków i informacji określoną w art. 60 rozporządzenia nr 987/2009. Dopiero decyzje Ministra z 16.10.2025 r. stwierdziły nieważność wcześniejszych decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa i wymusiły ponowne rozpoznanie spraw, ustalenie państwa pierwszeństwa, obliczenie oraz wypłatę należnych świadczeń. Powstała w ten sposób dalsza przewlekłość i szkoda nie były konieczne.

To instytucje miały kompetencje, specjalistów, dostęp do akt i obowiązek współpracy — nie rodzina. Rodzina zwróciła się o pomoc właśnie dlatego, że osoba prywatna nie ma obowiązku samodzielnie rozliczać dwóch systemów zabezpieczenia społecznego. Zamiast terminowo ustalić pierwszeństwo państw i prawidłowo obliczyć świadczenia, przez lata przerzucano ciężar wyjaśniania sprawy na poszkodowaną, a równocześnie prowadzono egzekucję i odbierano jej pieniądze. Fakty te wymagają niezależnego zbadania pod kątem bezprawnego odebrania środków, nadużycia uprawnień oraz odpowiedzialności konkretnych osób.

Rodzina ponosi skutki tych działań do dziś. Obejmują one wieloletnią przewlekłość, szykany, kolejne zajęcia, utratę pieniędzy, destabilizację życia oraz konieczność nieustannego prostowania sprzecznych informacji. W odpowiedzi Naczelnika Urzędu Skarbowego z 09.05.2025 r. przekazanej WSA wskazano tylko 5 734,51 zł, chociaż do tego dnia udokumentowano zajęcie co najmniej 17 345,48 zł. Nie przedstawiono więc sądowi pełnej wysokości odebranych środków, a postępowanie sądowe nie zatrzymało dalszej egzekucji. Okoliczności te wymagają zbadania pod kątem świadomego przekazania niepełnych informacji, zatajenia istotnych faktów, manipulowania dokumentacją, nadużycia uprawnień i innych czynów mogących rodzić odpowiedzialność prawną. Ostateczna kwalifikacja należy do właściwych organów ścigania i sądów.

Nadal brak odpowiedzi, czy Familienkasse została poinformowana o sprostowanym stanie sprawy: decyzjach ze stycznia 2026 r., sprzecznych formularzach R‑017, dwóch różnych niemieckich numerach IBAN, kwocie 82 751,82 zł, różnych datach przedawnienia, wskazaniu Wojewody jako wierzyciela oraz polskim rachunku NBP 55 1010 1140 0144 0113 9120 0000, określanym w korespondencji jako „konto techniczne”, na którym miały pozostawać zabrane środki. Urząd Skarbowy twierdzi, że zamierzał przekazać pieniądze stronie niemieckiej, lecz Wojewoda nie odpowiedział na zapytanie dotyczące prawidłowego IBAN. Brak odpowiedzi Wojewody nie legalizuje egzekucji, nie usprawiedliwia zatrzymania pieniędzy rodziny i nie zwalnia organów z odpowiedzialności za działania oraz zaniechania. Rodzina żąda kopii informacji przekazanej stronie niemieckiej i jej pełnej odpowiedzi. Zobacz wezwanie o podstawę prawną →

Dopiero po wieloletnich interwencjach rodziny, wyrokach dotyczących bezczynności oraz decyzjach Ministra z 16.10.2025 r. Wojewoda wydał 23 i 26.01.2026 r. nowe rozstrzygnięcia. Ustalono pierwszeństwo Niemiec za okres 01.11.2015–30.11.2017, przyznano polskie świadczenie wychowawcze za 01.12.2017–31.01.2019 oraz zasiłek rodzinny za 01.01.2018–31.01.2019. Polska wypłaciła rodzinie przyznane świadczenia 26.02.2026 r. i 10.03.2026 r.

Późniejsze decyzje nie potwierdziły obowiązku zwrotu 11 472 euro ani 82 751,82 zł. Przeciwnie: wykazały, że wcześniejsze żądania nie odpowiadały późniejszym, prawidłowym ustaleniom. Nie wolno przedstawiać całych należnych wypłat jako świadczeń nienależnych ani jako zobowiązania rodziny. Również wyliczone później 1 936 euro możliwego nakładania się wypłat nie staje się automatycznie należnością do zwrotu i nie może legalizować wcześniejszej egzekucji.

Zobacz zasady pierwszeństwa i wyrok TSUE C-36/23 →